Дин жана дил тууралуу

(Башталышы өткөн санда)

Кеп анда деле эмес, кеп Кудайдын сегизинчи асманда болуп, асмандын саны 7 эмес 8 болуп атканында.. а негизгиси жер жалпак эмес экендигин, асман катуу эмес экендигин азыр башталгыч мектептин балдары деле билет.

Эми кыргыздын дүйнө таанымына кайрылалы. Манас эпосунда: "Көргөн жан келээр жөргөлөп, жердин өзү дөңгөлөк", "Алдыңдагы Жер деди Жер(ди) көтөргөн жел деди" деп айтылат. Жердин тоголок экенин, анын калкып жүргөнү ачык эле көрүнүп турбайбы.

Мухамед пайгамбар биринчи асманга көтөрүлгөндө ошол асманга алтын чынжырларга асылып турган жылдыздарды көрөт.

Эми кыргыз элинин түшүнүгүнө кайрылалы:

Асмандагы жылдызды
Адам болжоор неме эмес.
Ар бир жылдыз Ай, Күндөн
Чоңдугу да кем эмес.

Мындагы "Адам болжоор неме эмес, чоңдугу Ай, Күндөн да кем эмес" деген сөздөр жылдыздардын өлчөөсүз чоң экенин айтып турбайбы.

Курандын "Аль Камар" сүрөөсүндө "Приблизился час, и раскололся месяц" - деген 1-аяты бар. Ал аятка эч кандай түшүндүрмө жок. 2-аятынан баштап таптакыр башка сөзгө өтөт. Билбеген киши канчалык баш катырса да жандырмагын таба албайт. Анын жандырмагы мындай: Мухамед пайгамбарга сүрөөлөр түшүп, Ал ислам тууралуу, Аллахтын улуулугу тууралуу үгүттөөө жүргүзө баштаганда көп кишилер "Сеники чын болсо Муса, Иса сыяктуу бир шумдукту көрсөтпөйсүңбү" - дешип, жарга такашат. Ошондо Мухамед пайгамбар асмандагы айды жерге түшүрөт. Ай Каабаны 7 айланып анан пайгамбардын жакасынан койнуна кирип, эки жеңинен чыгып, Батыш менен Чыгышка барып анан кайра биригип өз ордуна туруп калат. Азыр бул түркөй жомокко балдар да ишенмек тургай күлүшөөрү бышык.

Ислам жылды сүрүштүрүүнү да билбейт. Ошон үчүн Курман айт, Орозо айттар бирде кышта болсо, бирге жайда. Жыл сүрүштүрүүнү билгенде курмандыкка чалмак болгон күндүн датасы жылдын айтылуу бир күнүнө белгиленмек да. Маселен Саматов кесирленип чанган Теңирчиликти туу туткан элдердин жаңы жылы - Нооруз 22-мартка туура келгендей. Ошол элдердин бири - кыргыз эли кыштын кандай болоорун, жаздын эрте же кеч келээрин, жыл жаандуу болобу, же кургакчыл болобу - булардын баарын алдын ала билишкен.

Ушул жерден кадимки Жеңижоктун ырларынан бир үзүм келтире кетсек. Жеңижок ырларын кагазга түшүргөн, өз убагында билимдүү адамдардын бири болгон. Ал Куран окуп, беш маал намаз окуса да исламдын догмасына баш урбай, чындыкка баш ийген.

Адал эмгек динибиз
Ата-баба пирибиз
Ай-ааламдын жүзүндө
Адам өсүп таралган
Күндүн алтын нурунан
Күчү менен жаралган.

Эмне деген ыр саптары! Чындыктын кашкайган өзү. Чынында эле кыргыз эли үчүн чыныгы пир эшен, кожо, молдо, а түгүл пайгамбар эмес, ата-бабасы. "Адамды топурактан жууруп жасаган" - деген жомокко да "Күндүн күчүнөн жаралган" - деген ачылышты каршы коюп атпайбы.

Теңир берген дээрден улам акын биологияны, философияны окубаса да өзүнүн ой жүгүртүүсү менен, кыргыз элинин ойчулдугуна таянып, философиялык категориядагы ыр саптарын көөдөнүнөн чыгарып атпайбы.

Дүйшөн ажы менен Саматов өздөрүнүн ой жооруулары чындыктын акыркы нокоту катары таңуулагандан мурда диндердин булагы кайда деп ой жүгүртүп көрүшсө болмок. Бирок, ислам догмасына сугарылган такыбалар ой жүгүртүшпөйт, ой жүгүртүүгө догма да жол бербейт.

Мухамед пайгамбар ислам дининин негизи катары Иудаизмди, ага кошумча Несторлук христианчылыкты алганы, Куранда жок, бирок исламдык канонго айланган, маселен, сүннөткө олтургузуу сыяктуу түшүнүктөрдү да Торадан алганын Библияны окуган адамга белгилүү.

Ошол Тораны жаратуу үчүн еврейлер кайсы булакты пайдаланышты экен? Ал булактар асмандагы Елохимден, же, Яхведен, же Саваофтон, же Адонайдан (Булардын бары Кудайдын аттары) түшпөй эле байыркы еврейлер өздөрүнөн улуу элдер шумерлердин, аккадыктардын, вавилондуктардын мифтерин өздөрүнө ылайыктуу кылып өзгөртүп алышкан.

Маселен Дүйнөнүн жаралышы тууралуу миф (Библиянын Бытия бөлүмүнүн 1;2-главаларында, Курандын "Ха Мим Ас-Саджа", "Аль-Анбиа", "Нух", "Сад" сүрөөлөрүндө) вавилондуктардын "Энума Элиш" аттуу поэмасынын компиляциясы. Бул поэмадагы асмандын, жердин жаралышы,Ю кургак жерди суудан бөлүп алуу, адамды алтынчы күнү жаратуу сыяктуу эпизоддорду Бибилия, аны туурап Куран да толук кайталайт.

Адам ата менен Обо эненин бейиштен куулушу (Библиянын Бытия бөлүмүнүн 3-главасы, Курандын "Та Ха" сүрөөсү) шумелерден Энки деген кудайы тууралуу жомогунда айтылат. Андан сырткары бул жомок Месопотомияда кеңири тараганын б.з.ч. 2300 жыл мурун дооран сүргөн Аккад падышачылыгына тийиштүү Мөөр далилдейт. Ал мөөрдө жыгачка оролгон жылан, эки жагында жылаңач аял менен эркек оюлган.
Нух жөнүндөгү миф (Бытиянын 6;7;8-главалары, Курандын "Худ" сүрөөсү) шумерлердин Бильгемеш аттуу легендарлык баатыры (кыргызча которгондо "акылман колбашчы" деген сөз. Орто кылымдагы Билге каганды эскерип, азыркы "билги киши" деген сөздү салыштырып көрсөңөр. Ал миф кийинчерээк вавилондуктарга өтүп, баатырдын аты Гольгемеш болуп калган) тууралуу эпостун компиляциясы. Ал эпостогу топон суунун мөөнөтү, карга менен көгүчкөндөрдү учуруу, тоого келип такалуу өңдүү эпизоддорду Библия да толук кайталанат.

Моисей (Муса) тууралуу миф (Библиянын Исход бөлүмүнүн 2-главасында, Курандын "Та Ха", "Аль Касас" сүрөөлөрүндө) б.з.ч. 2350 жыл мурун түндүк Месопотамияны бириктирип, Аккад падышачылыгын курган Саргондун (анын кошумча аты Теңир, Теңир Саргон) өмүр баянынан алынган. Төрөлүшү чыйыр менен чапталган чабырага салып сууга агызып ийиши, падышанын сарайында тарбияланышы - баары окшош. Курмандыкка чалуу мифи да шумерлерден. Шумерлер биринчи баласын кудайга арнап курмандыкка чалышкан. Асмандан түшкөн кой да ошол эле шумерлерден. Археологиялык казууда табылган шумерлерге тиешелүү мүйүздөрү бутактарга чалынган койдун статуэткасы музейде турат.

Ушундай эле окшоштуктар, мисалы Жусуп жөнүндөгү, Вавилон мунарасы, Агарь (Ажар), Кудайдын сууга олтурганы тууралуу мифтер Месопотамиялык жана Египеттик элдерден алынганы белгилүү. Өзүңөр күбө болгондой байыркы еврейлер өз мифтерин улуу элдердин өздөрүнө ылайыкташтырып алышкан, а Мухамед пайгамбар дээрлик көп убакта Библияны айталайт.

Ал эми Теңирчиликти же кыргыз элинин дүйнө таанымын, салт-санаасын эч кандай мифтер эмес, бир Кудайга - Теңирге ишенүү, жашоонун негизи болгон Асман, Жер, Суу, Аба, демек Мекенибиз, ата-бабабыз ыйык. Ошон үчүн биз Жер - Сууга, Ата-Мекенибизге, ата-бабабыздын арбагына сыйынабыз.

Куранда жер жүзүндөгү адамдардын жарымына жакын жарандарды бириктирген Буддизм жөнүндө бир да сөз жок. Анткени, ал учурда еврейлер да, алардан дүйнө таанымы, социалдык абалы алда канча төмөн турган арабдар да, демек Мухамед пайгамбар да буддизм тууралуу угушкан эмес. Эгерде Куран чындап эле асмандан түшсө буддизм жөнүндө да сөз болушу керек эле да.

Дүйшөн ажы кыргыздарды небак эле мусулман болгон деп караханийлерди, Бурананы далилге тартат. Бирок Караханий мамлекетинин отурукташкан элинин негизин чигил, карлук, йагма элдери түзгөн. Ошол отурукташкан эл ислам болобу, же башка дин болобу тез кабыл алышаарын тарых тастыктайт. Карханийлердин учурунда эле Кыргызстандын аймагында Несторианство, буддизм жайылганын көп сандаган ташка чегилген эстеликтер айгинелеп турбайбы. Дүйшөн ажы аны билбейт дейсиздерби? Балакеттей эле билет. Бирок ал чындыкты айтканга кожолору жол бербейт. Ошон үчүн калпты чындай кылып ышкырта беришет. 19-кылымдаЧокон Валиханов, 20-кылымдын башында кай бир манаптын балдары орус мектептеринен окугандай Махмуд, Жусуп сыяктуу бирин-экин кыргыз медреседе окушу мүмкүн, бирок, дээрлик кыргыздар көчмөн болуп, ислам дини менен иши жок болгон. А түгүл ислам дегенди укпагандар да толтура болушу мүмкүн. Кыргыз эли эзелтен мусулман болсо, төмөнкүдөй макалдарды чыгарбайт эле: "Берген кудайга жагат", "Бейиштин суусун укмак бар, көрмөк жок", "Ак селделүү молдодон, ак жоолуктуу аял артык", "Адалсынган молдонун үйүнөн алты камандын башы чыгыптыр", "Малды көрүп пайгамбар жолдон чыгыптыр", "Карчыгага кушуң түшпөсүн, молдого ишиң түшпөсүн", "Өлөңдүү жерде мал семирет, өлүмдүү жерде молдо семирет" ж.б. Мындай макалдар, накыл сөздөр толтура, биз бул жерде четинен оюп эле киргиздик. Ал эми "Кааба элинин карды тойсо катын издейт" - деген макал Дүйшөн ажы "Пайгамбардын сахабалары" деп жан-алы калбай мактаган арабдардын жан дүйнөсүнүн күзгүсү да. Азыркы араб өлкөлөрүндөгү жайнаган тымызын жалапканалар да ушу макалга далил болуп атпайбы.

Куранды буйлалуу төөдөй өз кызыкчылыгына карай бурмалай берүү биздин чала молдо дин бузаарларга эле эмес, исламдын түп казыгыбыз дешкен ваххабизмдин көзүрлөрүнө да тиешелүү. Ага мисал катары Курандын Порохованын котормосу менен комментарийи, ошондой эле исламдагы Ахмадий кыймылы чыгарган Куранды айтсак болот. Алар Мухамед пайгамбар суу астындагы кемелер, самолеттор куруларын, Хиросима менен Нагасакиге атом бомбасы ташталаарын, адамдар космоско учаарын алдын ала айткан деп далилдөөгө жандарын жеп жанталашышат. Мухамед пайгамбар асманга көтөрүлгөндө биринчи асамндын капкасын каккылап, периштелер капканы ачып беришип анан гана биринчи асманга киришет. Гагарин космоско учканда же америкалыктар Айга учушканда капканы ким ачып берди экен? "Жылдыздар асманда алтын чынжырларга асылып турушат" - деген адам азыркы учурдагы илимий ачылыштарды, техникалык жетишкендиктерди билген дегенге ишенүүгө болобу? Укмуштуунун төөсү жорго деген ушу.

Дегеле Куранды өз каалаган жагына чое берүү ислам дининде жаңылык эмес. Анын башаты дал Мухамед пайгамбардын өзүндө. Мисалы Куранда никесиз аял менен жыныстык катнашка баруу чоң күнөө. Бирок, Мухамед Мариам деген күң менен ойнош болуп, Ибрагим аттуу уулдуу болгондо "Аль Ахзаб" сүрөөсүнүн 49;51-аяттарында пайгамбарга Аллах өзү уруксат берген деп жаздырып коет. Кыргыз эли эле эмес, дээрлик бүт адамзатка жат көрүнүш болгон кылыгын, Мухамед өз келини Зейнепти (бакма баласы Зейддин аялы) аялдыкка алышын актоо үчүн "Аль Ахзаб" сүрөөсүнүн 37-аятына Аллах уруксат берген деп жаздырып коет. Мухамед пайгамбардын ошондой кыңыры иштерге барышына Аллах уруксат берсе, анда анын адилеттүүлүгү, калыстыгы кайда? Бул Кудайдын "Сен каалаганыңды жасай бер, иши кылып мени мактай берсең болду" - деп Мухамед пайгамбар менен соодалашканына окшоп атпайбы.

Мухамед пайгамбардын аялы "Айша (бирде 7 жашында пайгамбарга турмушка чыккан десе, бирде 9 жашында деп айтылат) Савфан деген жигит менен ойнош" - деген сөз чыкканда "Ан-Нур" сүрөөсүнүн 12;13-аяттарында 4 күбө болбогон соң баары калп деп, Айшаны актап чыгат. Бул аяттан кийин бир же үч күбө болсо ойноштук кыла берсе боло береби деген суроо туулбай койбойт.

Азыркы кыргыз жаштарынын кай бир катмарынын бузулуп баратканына кыргыздын каада-салты эмес, коммунисттердин (алардын да жакшы жактары бар болчу. Мисалы, азыр кыргыз жарандары араб жарандарына караганда 10 эсе билимдүү) "Тилиңди, дилиңди унут, орус тилине, СССР деген мамлекетке берил" деген идеясы, азыркы "демократия" деген атка жамынып алган, еврейлер башында турган масондордун тымызын бүлдүрүү саясаты, анан "Манасыңды унут, салт-санааңды, демек дилиңди унут, эли-жериңе, ата-бабаңдын арбагына сыйынба" деген Ваххабизмдин догмалары күнөөлүү. Кыргыз эли "Айгыры көп үйүрдүн кажышканы көп болот, кулундары аз болот" дегендей "Ар кайсыны телиген улактай чычкак" болуп атпайбызбы. "Адашкан казды карга алат" болуп, адашканыбыздан, ата салтын унута баштаганыбыздан бирибиз арабдардын ыргыткан сөөгү үчүн, бирибиз орустардын жуундусу үчүн, бирибиз батыштын кайыр-садагасы үчүн аларга колтук ачып, көз каранды болуп, "Өзөкиөн чыккан өрт жаман, өздөн чыккан жат жаман" дегендей өзүбүздүн дөөлөтүбүздү басмырлай башкалардыкын жогору коюп, 30 сөлкөбай үчүн (Иуданын 30 сербрянныйы) башкалардын апологеттигине айланып отурабыз.

Бүт Европага, Жакын Чыгышка, Африканын түндүгүнө ээлик кылган түптүү Рим империясынын жок болушуна христианчылык себепкер болсо, дүйнөнү дүңгүрөткөн Чыңгыз хандын империясынын кулашына негизги себепкер ислам дини. Шариатты туу тутуп, Темучиндин ясалары аткарылбай калган үчүн биримдик ажырап, салт-санаа унутулуп, мамлекет ыдырап сөгүлүп, акыры өздөрүнүн кулдарына (орустарга) кул болуп беришкени тарыхта кала берет. Элди, улутту жок кылуу үчүн баарын кырып салуунун кереги жок, дилин жок кылсаң эле элдин, улуттун жок болгону. Биздин дилибизди жок кылуу үчүн батыш бизге жат маданиятын таңууласа, арабдар бекер мечит салып беримиш болуп, тымызын экспансия кылып, дилибизди бузуу аракетинде. Ал эми дили бекем эл эч качан жок болбойт. Ага мисал 4-5 миң жыл бою тилин, дилин жоготпой келатышкан кытай, индус, япон, еврей, грек элдери. Алардын катарына биз да киребиз.

Иудаизмде еврей эли Яхвенин эли, Синтоизмде япон эли Кудайдын эли, христианчылык менен исламда адам баласынын баары Кудайдын кулдары. "Кудайдын эли" деген сөз элге канча дем берет! Ал эми "кул" деген сөз духту түшүрбөй коймок беле. Ошон үчүн 200 миллион араб эли 3 миллион еврей элине тең келе албай, Голан тоосун, Иерусалимди, Ливан менен Египеттин, Иорданиянын бир кыйла жерин алдырып, Израилдин армиясы араб өлкөлөрүн каалаган учурда тебелеп атса керек.

Кыргыз эли кул болуп көргөн эмес, көнгөн эмес. Орус падышачылыгы кулга айландырабыз дегенде 1916-жылкы көтөрүлүш чыккан. Кыргыз эли Теңирди (Кудайды) жүрөгүнө уютуп, эркиндикти туу кылып, Ата-Мекенин, демек Жер, Суусун, табигатты ыйык тутуп, аларды көздүн карегиндей сактоону ата мурасы катары муундан муунга өткөрүп келгендиги үчүн миң деген жылдар бою жоголбой келатат. Азыр ар тараптан жөө тумандай каптап, кыргыз элин бөлүп-жарып, алсыз, арсыз кылып, көөнөрбөс дөөлөтүн, айкэлдүк, адилеттик, тазалык, урмат менен сый негиз болгон дилин жок кылууга, биримдик ынтымагын ыдыратууга аракет кылган күчтөргө ата-бабалардын салт-санаасы канат болуп, көөдөнүндө чыныгы кыргыздын намысы, тамырында кыргыздын каны согуп турган ар бир кыргыз баласы каршы турушу керек.

Ал кыргыз бол деген эле сөз.

Ал эми чала молдо дин бузарларга, ашынган исламчыларга Куранды жакшылап окугула, өзгөчө "Аль Кафирун" сүрөөсүн жадынарга түйүп койгула дейт элем. 2-аят. Я не стану поклоняться тому, чему вы будете поклоняться; 3-аят. И вы не поклоняйтесь тому, чему я буду поклоняться. 6-аят. У вас - ваша вера, у меня - моя вера!

Темирбек Дүйшөкеев, "Ачык саясат", 31.03.2009-ж.

Читайте также:

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *